Birçok işletme sahibi için NACE kodu, vergi levhasında duran altı haneli basit bir istatistik kodundan ibaret görülebilir. Ancak gerçekte NACE kodu, işletmenizin vergi dairesi nezdindeki “kimlik kartıdır” ve hangi KDV oranını (%1, %10 veya %20) uygulamanız gerektiğine dair temel belirleyicidir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) elektronik denetim kapasitesinin arttığı günümüzde, NACE kodu ile fiili faaliyet ve uygulanan KDV oranı arasındaki uyumsuzluk, işletmeleri ağır vergi cezalarıyla karşı karşıya bırakmaktadır.
NACE Kodu Nedir ve KDV İle Nasıl Bir Bağı Vardır?
NACE kodu (Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflaması), işletmenizin esas iştigal konusunu tanımlar. KDV Kanunu’na göre mal ve hizmetler farklı oranlara (%1, %10, %20) tabidir. Hangi mal veya hizmetin hangi orana tabi olduğu, o işin mahiyetine göre belirlenir.
Kritik Bağlantı Şudur: Vergi dairesi, işletmenizin hangi oranda KDV hesaplaması gerektiğini ilk bakışta NACE kodunuza bakarak öngörür. Örneğin, NACE kodunuz “Ekmek imalatı” ise sistem sizden %1 KDV beklerken; “Kozmetik perakende satışı” ise %20 KDV bekler. Bu beklenti ile fiili durumun uyuşmaması, denetim sebebidir.
En Büyük Risk: Yanlış NACE Kodu ve Hatalı KDV Uygulaması
Sahada en sık karşılaşılan ve en büyük riski doğuran durum, vergi levhasındaki NACE kodu ile fiilen yapılan işin farklı olmasıdır. Bu durum iki türlü risk doğurur:
1. Düşük KDV’li NACE Altında Yüksek KDV’li Satış Yapmak (Vergi Ziyaı Riski)
Örnek: Bir işletmenin ana faaliyet kodu düşük KDV oranına tabi bir iş kolu (Örn: Temel gıda toptancılığı – %1) olarak görünürken, fiilen %20 KDV’ye tabi farklı ürünler (Örn: Elektronik eşya) satması. Bu durum tespit edildiğinde, aradaki %19’luk KDV farkı, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte talep edilir. Ayrıca yanıltıcı belge düzenleme şüphesi doğabilir.
2. Yüksek KDV’li NACE Altında Düşük KDV’li Satış Yapmak (Gereksiz Vergi Yükü)
Örnek: Aslında %10 KDV’li tekstil ürünleri satan bir firmanın, yanlışlıkla %20 KDV’li genel bir perakende NACE kodunda kayıtlı olması. Bu durumda işletme, müşterilerinden gereksiz yere yüksek KDV tahsil etmek zorunda kalır, rekabet avantajını yitirir ve düzeltme işlemleriyle uğraşmak zorunda kalır.
Birden Fazla Faaliyeti Olan İşletmeler Ne Yapmalı?
Günümüzde birçok işletme birden fazla alanda faaliyet göstermektedir (Örn: Hem kitap satan hem de kafe hizmeti veren bir işletme). Bu tür durumlarda tek bir NACE kodu yeterli değildir.
- Ana Faaliyet ve Yan Faaliyet Kodu: En yüksek ciro elde edilen iş “Ana Faaliyet NACE Kodu” olarak, diğerleri ise “Yan Faaliyet NACE Kodu” olarak vergi dairesine bildirilmelidir.
- Yazar Kasa ve Fatura Ayrımı: Satış anında, satılan ürünün hangi NACE koduna ait olduğu ve o ürüne ait doğru KDV oranının (Örn: Kitap için %10, hediyelik eşya için %20) seçildiğinden emin olunmalıdır. ÖKC (Yazar kasa) departman tanımları buna göre yapılmalıdır.
İşletmeler İçin Acil Eylem Planı
- Vergi Levhası Kontrolü: Vergi levhanızdaki NACE kodunun, şu an fiilen yaptığınız işi tam olarak yansıtıp yansıtmadığını kontrol edin.
- Fiili Durum Analizi: Sattığınız tüm ürün ve hizmetlerin güncel KDV oranlarını listeleyin. Bu oranların kayıtlı NACE kodunuzla uyumlu olup olmadığını teyit edin.
- Değişiklik Bildirimi: Eğer uyumsuzluk varsa, vakit kaybetmeden İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden ana faaliyet kodu değişikliği veya ek faaliyet kodu bildirimi yapın.
Sıkça Sorulan Sorular
NACE kodumu yanlış seçtiğimi fark ettim, cezası var mı?
Sadece NACE kodunun yanlış olması tek başına bir vergi ziyaı cezası doğurmaz ancak VUK kapsamında usulsüzlük cezası gerektirebilir. Asıl büyük risk, bu yanlış kod nedeniyle hatalı KDV oranı uygulamanızdır. Hatayı kendiniz fark edip düzeltirseniz riskleri minimize edersiniz.
NACE kodumu nereden öğrenebilirim?
İşletmenizin NACE kodunu vergi levhanızda, İnteraktif Vergi Dairesi sistemindeki “Sicil Bilgilerim” ekranında veya bağlı olduğunuz ticaret odası kayıtlarında bulabilirsiniz.
KDV oranları NACE koduna göre otomatik mi belirlenir?
Hayır. NACE kodu faaliyet türünü gösterir. KDV oranları ise satılan malın veya hizmetin cinsine göre KDV Kanunu’na ekli listelerle (I, II ve Genel Oran) belirlenir. NACE kodu, bu listelerle uyumlu olmalıdır.
Profesyonel Destek
NACE kodu ve KDV oranı uyumu, teknik bir vergi konusudur ve hata kabul etmez. Faaliyet kodlarınızın tespiti, KDV oranlarınızın analizi ve GİB bildirim süreçleri için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlik uzmanlığından destek alarak vergi risklerinizi minimize edebilirsiniz.
Online Destek ve Randevu İçin:
Şirketinizin vergi avantajlarını öğrenmek ve yeniden yapılandırılmasında uzman görüşü için arayın randevu alın.
📌 vergimerkezi.com.tr – Vergi Merkezi | Mali Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti.
📌 umutakpinar.com – Umut AKPINAR | Mali Müşavirlik Hizmetleri
📞 Bizi Arayın: 0212 230 03 04
⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Vergi mevzuatı ve KDV oranları sıkça değişebilmektedir. İşletmenizin özel durumu için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlikten bilgi ve destek alın.
Bir yanıt yazın