Kooperatifler, hukuk sistemimizde “sınırlı sorumluluk” ilkesi ile “kamu alacaklarında şahsi sorumluluk” ilkesinin en çok kesiştiği tüzel kişiliklerdir. Bir kooperatifin borç batağına girmesi veya vergi/SGK borçlarını ödeyememesi durumunda sorumluluğun kime ait olduğu; borcun türüne, kooperatif anasözleşmesine ve görevdeki kişilerin kusur oranına göre değişkenlik gösterir. 2026 yılındaki güncel yargı kararları ve 1163 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, sorumluluk zincirini “Ortak”, “Yönetici” ve “Mali Müşavir” bazında analiz etmek hayati önem taşır.
Kooperatif Borçlarında Sorumluluk Dağılım Tablosu
| Taraf | Özel Borçlar (Piyasa/Banka) | Kamu Borçları (Vergi/SGK) |
|---|---|---|
| Ortaklar | Sadece payı kadar (Sınırlı) | Genelde sorumlu değil |
| Yönetim Kurulu | Kusur varsa şahsen sorumlu | Müştereken ve müteselsilen sorumlu |
| Mali Müşavir | Hizmet kusuru varsa sorumlu | Tasdik/Müşterek sorumluluk kapsamında |
1. Ortakların Sorumluluğu: Sınırlı mı, Sınırsız mı?
Kooperatifler Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca, anasözleşmede aksine bir hüküm yoksa ortaklar kooperatif borçlarından dolayı sadece kooperatife koydukları veya taahhüt ettikleri sermaye payı ile sorumludurlar. Yani kooperatifin iflası durumunda ortak, en fazla kooperatifteki payını kaybeder; şahsi mal varlığına gidilemez. Ancak, bazı kooperatif anasözleşmelerinde “ek ödeme yükümlülüğü” veya “sınırsız sorumluluk” maddeleri yer alabilir. Bu durumda ortaklar, kooperatif mal varlığının borçları karşılamaya yetmediği durumlarda şahsen elini taşın altına koymak zorunda kalabilirler.
📌 Uygulama Notu: Yapı kooperatiflerinde ortakların sorumluluğu genelde inşaat maliyetlerinin karşılanmasıyla sınırlıdır. Ancak kooperatifin vergi borcu nedeniyle ortağın banka hesabına e-haciz konulması, usule aykırı bir işlem olup dava konusu edilebilir.
2. Yönetim Kurulu Üyelerinin Ağır Sorumluluğu
Kooperatif yöneticileri (Yönetim Kurulu), basiretli bir tacir gibi hareket etmekle yükümlüdürler. Yöneticilerin sorumluluğu iki ana başlıkta toplanır:
- Hukuki Sorumluluk: Yönetim kurulu üyeleri, görevlerini yaparken ihmal veya kusurları nedeniyle kooperatife, ortaklara veya alacaklılara verdikleri zararlardan şahsen sorumludurlar.
- Cezai Sorumluluk: Özellikle KOOPBİS sistemine hatalı veri girişi, genel kurulun zamanında yapılmaması veya defterlerin usulsüz tutulması durumunda yöneticiler adli para cezası veya hapis cezası ile karşı karşıya kalabilirler.
En kritik nokta ise kamu borçlarıdır. 6183 sayılı Kanun uyarınca, kooperatiften tahsil edilemeyen vergi ve SGK prim borçları için yönetim kurulu üyelerinin şahsi mal varlıklarına doğrudan gidilebilir. 2026 yılındaki tahsilat süreçlerinde, borcun doğduğu tarihteki yönetim kurulu üyeleri bu borçtan “müteselsilen” (zincirleme) sorumlu tutulmaktadır.
3. Mali Müşavirin Sorumluluk Sınırları
Mali müşavirin kooperatif borçlarından sorumluluğu, kural olarak bir “hizmet kusuru” sorumluluğudur. Mali müşavir, kooperatifin bir borçlusu veya borç ortağı değildir. Ancak şu durumlarda mali müşavirin kapısı çalınabilir:
Müşterek ve Müteselsil Sorumluluk: Beyanname ve bildirimlerin mevzuata aykırı düzenlenmesi sonucu bir vergi ziyaı (kaybı) oluşursa, mali müşavir ortaya çıkan vergi ve cezadan yönetici ile birlikte sorumlu tutulabilir. Vergi Usul Kanunu Mükerrer 227. madde kapsamında düzenlenen bu sorumluluk, müşavirin yaptığı işlemin doğruluğunu “tasdik” etmesinden kaynaklanır.
Bunun dışında, mali müşavirin kooperatifin piyasa borçlarından (örneğin bir tedarikçiye olan borç) sorumlu tutulması mümkün değildir; ancak müşavirin hatalı yönlendirmesi veya defter tutma kusuru nedeniyle kooperatif zarar görmüşse, kooperatif yönetimi müşavire rücu ederek tazminat talep edebilir.
Risk Yönetimi: Sorumluluktan Nasıl Korunulur?
Kooperatiflerde yönetim kurulu üyeliği yapmak, 2026 yılındaki denetim ikliminde yüksek risk taşır. Bu riskleri minimize etmek için:
- Yönetici Sorumluluk Sigortası: Olası ihmallerde şahsi mal varlığını korumak adına sigorta yaptırılmalıdır.
- İbra Kararları: Her yıl yapılan genel kurulda yönetim kurulunun mali ve idari yönden “ibra” edilmesi (aklanması) sağlanmalıdır.
- Karar Defterine Şerh Koymak: Alınan bir karara muhalif olan yönetici, mutlaka muhalefet şerhini deftere işletmelidir.
- Uzman SMMM Denetimi: Defterlerin ve beyannamelerin uzman bir kooperatif mali müşaviri tarafından titizlikle tutulması, yöneticinin “basiretli hareket” ettiğinin en büyük kanıtıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eski yönetici, kendi dönemindeki vergi borcundan sorumlu mu?
Evet. Kamu borçlarında sorumluluk, borcun doğduğu veya ödenmesi gerektiği tarihteki yöneticilere aittir. Görevin bırakılmış olması, eski dönem borçlarından doğan şahsi sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Kooperatif borcu için ortağın evine haciz gelir mi?
Kural olarak hayır. Ortak sadece payı kadar sorumludur. Kooperatifin borcu için ortağın şahsi taşınmazına haciz konulması hukuka aykırıdır; ancak ortağın kooperatife henüz ödemediği bir sermaye borcu varsa, alacaklılar bu borca (kooperatifteki alacağa) haciz koyabilirler.
Mali müşavir hata yaparsa cezayı kim öder?
Vergi dairesi cezayı kooperatif tüzel kişiliğine keser. Ancak hata mali müşavirin mesleki kusurundan kaynaklanıyorsa, kooperatif yönetimi ödediği cezayı mali müşavirden tazminat davası yoluyla geri isteyebilir.
Profesyonel Destek
Kooperatif yönetiminde sorumluluk sınırlarını bilmemek, yıllar sürecek tazminat davaları ve şahsi mal varlığı kayıplarıyla sonuçlanabilir. Yönetici ve mali müşavir sorumluluklarını netleştirmek, risk analizlerini yapmak ve tam uyumlu bir muhasebe sistemi kurmak için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlik yanınızdadır.
📍 Hizmet Bölgelerimiz: İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Çorlu ve Tüm Türkiye.
⚠️ Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Sorumluluk davaları karmaşık olup, her somut olay kendi özelinde değerlendirilmelidir. Kesin hukuki ve mali görüş için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlik ile iletişime geçin.
📚 Kaynaklar ve Referanslar
Birincil Kaynaklar
- T.C. Resmi Gazete Başlık: 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu (Sorumluluk Hükümleri: Madde 28-37) Sayı: 13206 | Tarih: 10.05.1969
- T.C. Resmi Gazete Başlık: 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (Mükerrer Madde 35)
Destekleyici Kaynaklar
- Yargıtay Kararları Konu: Kooperatif Yöneticilerinin Müteselsil Sorumluluğu ve İbra Kurumu Emsal Kararları
