Kooperatif kuruluşu, gerçek veya tüzel kişilerin belirli ekonomik menfaatlerini korumak amacıyla, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu çerçevesinde bir araya gelerek oluşturdukları tüzel kişiliğin resmiyet kazanma sürecidir. 2026 yılı itibarıyla bu süreç, MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden yürütülmekte olup, Ticaret Bakanlığı’nın izni ve ticaret siciline tescil ile tamamlanmaktadır. Ortakların katılım payı, demokratik yönetim ve risturn (kâr payı) dağıtımı gibi temel ilkeler üzerine kurulu olan bu yapı, doğru planlandığında önemli mali ve idari avantajlar sağlar.
MERSİS üzerinden hazırlanır, yetkili Ticaret Sicil Müdürlüğü’nde imzalanır.
Sermaye Blokesi
Nakdi sermayenin en az 1/4’ü tescilden önce bloke edilir.
Temel Kooperatif Türleri ve Amaçları
Kuruluş öncesinde, ortakların ihtiyaçlarına en uygun kooperatif türünün belirlenmesi kritiktir. Ticaret Bakanlığı görev alanındaki başlıca kooperatif türleri şunlardır:
Konut Yapı Kooperatifleri: Ortaklarının konut ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla arsa alımı ve inşaat faaliyeti yürütürler.
Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri: Çiftçilerin üretim maliyetlerini düşürmek, ürünlerini pazarlamak ve teknik destek sağlamak için kurulur.
Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifleri: Kadınların ekonomik hayata katılımını artırmak, el emeği ürünlerini değerlendirmek ve istihdam yaratmak amacıyla teşvik edilen bir modeldir.
Tüketim Kooperatifleri: Ortaklarının tüketim malları ihtiyaçlarını daha uygun şartlarda karşılamayı hedefler.
Hizmet/İşletme Kooperatifleri: Esnaf ve sanatkarların mesleki faaliyetlerini desteklemek için ortak makine parkı, hammadde temini gibi hizmetler sunar.
2026 Yılı Kooperatif Kuruluş Şartları
Bir kooperatifin tüzel kişilik kazanabilmesi için kanunun öngördüğü şartların eksiksiz yerine getirilmesi gerekir:
Ortak Sayısı: Kooperatifler, özel kanunlarda aksine bir hüküm olmadıkça en az 7 ortak tarafından kurulur. Ortaklar gerçek kişi olabileceği gibi, tüzel kişiler (şirketler, dernekler, kamu kurumları vb.) de olabilir.
Ana Sözleşme Hazırlığı: Kurucular tarafından, kurulacak kooperatifin türüne uygun olarak Ticaret Bakanlığı’nca hazırlanmış örnek ana sözleşmeler esas alınarak MERSİS üzerinden bir ana sözleşme oluşturulmalıdır. Ana sözleşmede kooperatifin adı, merkezi, amacı, süresi, ortaklık şartları, sermaye ve pay tutarları açıkça belirtilmelidir.
Sermaye Taahhüdü: Her bir ortağın en az bir ortaklık payı taahhüt etmesi zorunludur. Taahhüt edilen nakdi sermayenin en az dörtte biri tescilden önce peşin ödenmelidir.
Adım Adım Kapsamlı Kooperatif Kuruluş Süreci
Kooperatif kuruluş süreci, hazırlık aşamasından tüzel kişiliğin kazanılmasına kadar birbirini takip eden resmi prosedürlerden oluşur:
Hazırlık ve MERSİS Başvurusu: Kurucu ortaklar belirlenir ve kooperatif türüne karar verilir. MERSİS sistemi üzerinden kurucular adına giriş yapılarak, Bakanlıkça yayımlanan örnek ana sözleşmeye uygun olarak kooperatif ana sözleşmesi hazırlanır.
Ana Sözleşme Onayı: MERSİS’te hazırlanan ana sözleşme, kurucu ortaklar tarafından yetkili ticaret sicili müdürlüğünde huzurda imzalanır. İmza beyannamesi ve diğer gerekli evraklar bu aşamada tamamlanır.
Kuruluş İzni Başvurusu: Onaylanan ana sözleşme ve gerekli diğer belgelerle birlikte, kooperatifin türüne ve faaliyet alanına göre T.C. Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’ne veya ilgili Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne (yapı kooperatifleri için) kuruluş izni başvurusu yapılır.
Bakanlık İncelemesi ve İzin: İlgili Bakanlık veya İl Müdürlüğü, sunulan belgeleri ve ana sözleşmeyi mevzuata uygunluk açısından inceler. Eksiklik bulunmaması durumunda kuruluş izni verilir.
Sermaye Blokesi: Kuruluş izni alındıktan sonra, taahhüt edilen nakdi sermayenin en az 1/4’ü, kurulmakta olan kooperatif adına bir bankada açılacak geçici hesaba yatırılarak bloke ettirilir.
Tescil ve İlan: Bakanlık izin yazısı, banka bloke dekontu ve diğer tescil evrakları ile birlikte ilgili Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne başvurulur. Kooperatif, ticaret siciline tescil edilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Tescil işlemi, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
Kuruluş İçin Gerekli Belgeler Listesi
Bakanlık izni ve ticaret sicil tescili aşamalarında genel olarak aşağıdaki belgeler talep edilmektedir (Kooperatif türüne göre ek belgeler gerekebilir):
Dilekçe (Kurucular tarafından imzalanmış)
MERSİS üzerinden hazırlanmış ve yetkili ticaret sicil müdürü huzurunda imzalanmış Kooperatif Ana Sözleşmesi (Genellikle 6 nüsha)
Kurucu ortakların nüfus cüzdanı fotokopileri (Gerçek kişiler için)
Tüzel kişi ortaklar için, yetkili organ kararı ve temsilci atama yazısı
Banka bloke dekontu veya mektubu (Nakdi sermayenin 1/4’ünün yatırıldığına dair)
Oda kayıt beyannamesi
Rekabet Kurumu payının ödendiğine dair dekont
Kuruluş Sonrası İlk İşlemler
Tüzel kişilik kazanılmasını takiben yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekir. Tescil tarihinden itibaren en geç bir ay içinde vergi dairesine başvurularak mükellefiyet tesisi yapılmalı ve yasal defterler (Yevmiye, Defter-i Kebir, Envanter, Pay Defteri, Yönetim Kurulu Karar Defteri, Genel Kurul Karar Defteri) notere tasdik ettirilmelidir. Ayrıca, kooperatif bilgilerinin KOOPBİS (Kooperatif Bilgi Sistemi) sistemine işlenmesi de 2026 yılı itibarıyla kritik bir zorunluluktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Kooperatif ana sözleşmesini kendimiz hazırlayabilir miyiz?
Hayır, kooperatif ana sözleşmeleri Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan tip (örnek) ana sözleşmeler esas alınarak MERSİS sistemi üzerinden oluşturulmak zorundadır. Bu standart yapı üzerinde mevzuata aykırı olmayan sınırlı değişiklikler yapılabilir.
Kuruluş izni almak ne kadar sürer?
Bakanlık veya İl Müdürlüğü inceleme süresi, evrakların tam olması ve yoğunluk durumuna göre değişmekle birlikte, genellikle başvuru tarihinden itibaren 5 ila 15 iş günü arasında sonuçlanmaktadır.
Tüzel kişiler kooperatife nasıl ortak olur?
Şirketler, dernekler veya kamu kurumları gibi tüzel kişiler, kendi yetkili organlarından (örneğin yönetim kurulu veya genel kurul) alacakları bir kararla ve temsilci atayarak kooperatife kurucu ortak olabilirler.
Profesyonel Destek
Kooperatif kuruluş süreci, teknik mevzuat bilgisi ve dikkatli bir planlama gerektirir. Ana sözleşmenin amaca uygun hazırlanması, evrakların eksiksiz tamamlanması ve sürecin hızlı yönetimi için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlik uzmanlığından profesyonel destek alabilirsiniz.
Online Destek ve Randevu İçin:
Şirketinizin vergi avantajlarını öğrenmek ve yeniden yapılandırılmasında uzman görüşü için arayın randevu alın.
Online Şirket Kuruluşu ve Müşavirlik Hizmetleri İçin: İstanbul (Beyoğlu, Kağıthane, Başakşehir), Ankara, İzmir, Bursa ve Çorlu’daki ofislerimizle veya Türkiye genelinde dijital altyapımızla hizmet veriyoruz.
⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yayınlandığı tarihteki yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Kooperatifler Kanunu ve ilgili tebliğler sık değişebilir; kesin sonuç ve güncel uygulama için Vergi Merkezi | Mali Müşavirlikten bilgi ve destek alın.
Bir yanıt yazın